ชาญี่ปุ่น มีอะไรบ้าง? เซนฉะ เกียวคุโระ โฮจิฉะ เก็นไมฉะ ต่างกันตรงไหน

ชาราคาแพงอย่างเกียวคุโระกับชาที่คนญี่ปุ่นดื่มทุกวันอย่างเซนฉะ มาจากพุ่มชาชนิดเดียวกัน สิ่งที่ทำให้ต่างคือ “ร่มเงา” ก่อนเก็บใบ ฮานะขอสรุปให้ก่อนว่า ชาญี่ปุ่นมีอะไรบ้าง: เซนฉะ เกียวคุโระ คาบุเสะฉะ มัทฉะ โฮจิฉะ เก็นไมฉะ บันฉะ และคุกิฉะ ชื่อเหล่านี้บอกวิธีปลูกและแปรรูป ไม่ใช่พันธุ์พืชคนละชนิด ด้านล่างเป็นตารางเทียบรสชาติ คาเฟอีน และอุณหภูมิน้ำ ตามด้วยวิธีเลือกเป็นของฝากและกฎการสั่งเข้าไทย ข้อมูลชาตรวจสอบเมื่อ 16 ตุลาคม 2569

ตารางเทียบชาญี่ปุ่นทั้ง 8 ชนิด

ชนิด	ทำอย่างไร	รสชาติโดยย่อ	คาเฟอีนต่อน้ำชา 100 กรัม*	น้ำที่ใช้ชง
เซนฉะ (sencha)	ปลูกกลางแดด นึ่ง นวด อบแห้ง	สดชื่น ขมเล็กน้อย	20 มก.	70–90 °C
เกียวคุโระ (gyokuro)	คลุมพรางแสงประมาณ 20 วันก่อนเก็บ แล้วทำแบบเซนฉะ	หวาน อูมามิ เข้มข้น	160 มก. (ชงเข้ม)	50–60 °C
คาบุเสะฉะ (kabusecha)	คลุมพรางแสงประมาณ 7 วัน	อยู่ระหว่างเซนฉะกับเกียวคุโระ	ไม่มีในตาราง	ไม่มีในคู่มือ
โฮจิฉะ (hojicha)	ชาเขียวที่คั่วจนเป็นสีน้ำตาล	หอมคั่ว ขมน้อย	20 มก.	น้ำเดือด ~30 วินาที
เก็นไมฉะ (genmaicha)	ชาเขียวผสมข้าวคั่ว	หอมคล้ายถั่ว เบา	10 มก.	น้ำเดือด ~30 วินาที
บันฉะ (bancha)	ใบชาที่เก็บช่วงหลัง ใบใหญ่กว่า	เรียบง่าย ดื่มทุกวัน	10 มก.	น้ำเดือด ~30 วินาที
คุกิฉะ (kukicha)	ก้านชาที่คัดแยกออกตอนคัดชา	เบา	ไม่มีในตาราง	ไม่มีในคู่มือ
มัทฉะ (matcha)	เทนฉะที่คลุมพรางแสง บดเป็นผง	เข้มข้น ดื่มทั้งใบ	3.2 กรัมต่อผง 100 กรัม	ตีกับน้ำ ~80 °C

*จากตารางองค์ประกอบอาหารมาตรฐานของญี่ปุ่น (MEXT ฉบับที่ 8 ภาคผนวก 2023) ตัวเลขขึ้นกับวิธีชงตอนทดสอบ: เกียวคุโระใช้ใบ 10 กรัม น้ำ 60 มล. ที่ 60 °C นาน 2.5 นาที เซนฉะใช้ใบ 10 กรัม น้ำ 430 มล. ที่ 90 °C นาน 1 นาที โฮจิฉะ บันฉะ และเก็นไมฉะใช้ใบ 15 กรัม น้ำ 650 มล. ที่ 90 °C นาน 30 วินาที ถ้วยที่ชงเองจะไม่เท่ากัน อุณหภูมิน้ำมาจากคู่มือของจังหวัดชิซุโอกะ ส่วนมัทฉะดูได้ในคู่มือเลือกมัทฉะ

ร่มเงา 20 วัน คือเหตุผลที่เกียวคุโระแพง

กระทรวงเกษตรญี่ปุ่น (MAFF) อธิบายว่าชา 3 ชนิดนี้ต่างจากเซนฉะเพราะถูกบังแสงก่อนเก็บ

• เกียวคุโระ คลุมด้วยฟางหรือผ้าพรางแสง ประมาณ 20 วัน แล้วนึ่ง นวด อบแห้งแบบเซนฉะ แหล่งหลักคือ มิเอะ เกียวโต และฟุกุโอกะ
• คาบุเสะฉะ (แปลว่า “ชาที่คลุมไว้”) คลุม ประมาณ 7 วัน แหล่งหลักคือ มิเอะ นาระ ชิซุโอกะ และฟุกุโอกะ
• เทนฉะ ใบชาที่นำไปบดเป็นมัทฉะ คลุมใต้โครง ประมาณ 2–3 สัปดาห์ แล้วอบแห้งแบบแผ่โดยไม่นวด

ชาที่คลุมพรางแสงเป็นส่วนน้อยของผลผลิต ตัวเลขของ MAFF ปีการผลิต 2025: เซนฉะ 48.1% ของชาดิบทั้งหมด เทนฉะ 8.6% คาบุเสะฉะ 2.0% และเกียวคุโระเพียง 1.0% ราคาชาดิบเกียวคุโระที่หน้าฟาร์มอยู่ที่ 3,699 เยนต่อกิโลกรัม ราวสองเท่าของเซนฉะ (1,746 เยน)

บทความที่เกี่ยวข้องก้อนแกงกะหรี่ญี่ปุ่น Golden Curry, Vermont, Java ต่างกันอย่างไร

ชาญี่ปุ่นมาจากไหน: แหล่งอันดับ 1 ไม่ใช่ชิซุโอกะแล้ว

หลายคนนึกถึงชิซุโอกะใกล้ภูเขาไฟฟูจิ แต่ MAFF รายงานว่า คาโงชิมะ ทางใต้สุดของเกาะคิวชู ผลิตชาดิบได้มากที่สุดในญี่ปุ่นทั้งปี 2024 และ 2025 เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่เริ่มเก็บสถิติ ปี 2025 คาโงชิมะผลิต 30,000 ตัน ชิซุโอกะ 24,100 ตัน จากทั้งประเทศราว 75,100 ตัน แต่ชิซุโอกะยังมีพื้นที่ปลูกมากกว่า (11,600 เฮกตาร์ เทียบกับ 8,040 เฮกตาร์) ส่วนอุจิ (เกียวโต) ขึ้นชื่อเรื่องเกียวคุโระและมัทฉะ แต่จังหวัดเกียวโตทั้งจังหวัดผลิตรวมเพียง 2,280 ตัน

ชื่อแหล่งผลิตบนซองจึงบอก “สไตล์” ได้คร่าว ๆ แต่ไม่ใช่เกรด MAFF ระบุว่าคาโงชิมะผลิตเทนฉะมากที่สุดในประเทศและมีพันธุ์ชาหลากหลาย ส่วนชิซุโอกะผลิตเซนฉะเป็นหลัก โดยเฉพาะ ฟุคะมุชิ (เซนฉะนึ่งนาน) ซึ่งคู่มือของชิซุโอกะชงเพียงประมาณ 30 วินาที

คาเฟอีน: ชาไหนมาก ชาไหนน้อย

คนที่ค้นหา “ชาญี่ปุ่น ไม่มีคาเฟอีน” มักได้คำตอบว่าโฮจิฉะ แต่ตารางอาหารทางการของญี่ปุ่นไม่ได้บอกแบบนั้น

• มากที่สุด (ตามวิธีชงแบบดั้งเดิม): เกียวคุโระ 160 มก. ต่อน้ำชา 100 กรัม เพราะใช้ใบมากในน้ำน้อย คนญี่ปุ่นจึงดื่มเกียวคุโระทีละถ้วยเล็ก
• กลาง ๆ: เซนฉะและโฮจิฉะ เท่ากันที่ 20 มก.
• น้อยที่สุดในตาราง: บันฉะและเก็นไมฉะ 10 มก.
• ไม่มีชาชนิดไหนเป็นศูนย์ ถ้าต้องเลี่ยงคาเฟอีนทั้งหมด ชาข้าวบาร์เลย์ (มุกิฉะ) ที่ขายคู่กับชาเขียวในญี่ปุ่นเป็นเครื่องดื่มจากธัญพืช ไม่ใช่ชา

ตัวเลขเหล่านี้คือค่าตามวิธีชงตอนทดสอบเท่านั้น ใช้เทียบกันคร่าว ๆ ได้ แต่ไม่ใช่ปริมาณในถ้วยของคุณ

ชงอย่างไรให้ได้รสของแต่ละชนิด

หลักง่าย ๆ จากคู่มือของจังหวัดชิซุโอกะ: ยิ่งใบชาถูกบังแสงนาน ยิ่งใช้น้ำเย็นลงและถ้วยเล็กลง

ชา	ใบชา	น้ำ	เวลา
เกียวคุโระ เกรดสูง	10 กรัม สำหรับ 3 คน	50 °C	2 นาที 30 วินาที
เกียวคุโระ ทั่วไป	10 กรัม สำหรับ 3 คน	60 °C	2 นาที
เซนฉะ เกรดสูง	6 กรัม สำหรับ 3 คน	70 °C	2 นาที
เซนฉะ ทั่วไป	10 กรัม สำหรับ 5 คน	90 °C	1 นาที
เซนฉะนึ่งนาน (ฟุคะมุชิ)	เหมือนด้านบน	เหมือนด้านบน	ประมาณ 30 วินาที
โฮจิฉะ บันฉะ เก็นไมฉะ	15 กรัม สำหรับ 5 คน	น้ำเดือด	ประมาณ 30 วินาที

ถ้าชงเซนฉะเกรดสูงด้วยน้ำเดือด รสขมจะออกมามาก ควรพักน้ำให้เย็นลงก่อน

เลือกชาญี่ปุ่นเป็นของฝาก ดูอะไรบ้าง

ราคาแตกต่างกันมาก ตัวอย่างราคาที่ร้านออนไลน์ระดับโลกของอิปโปโด (Ippodo) ร้านชาในเกียวโต เมื่อ 16 ตุลาคม 2569 (เป็นเยน ยังไม่รวมค่าส่ง)

ชนิด	ขนาด	ช่วงราคา
เซนฉะ	ถุง 80 กรัม	1,000 – 3,500 เยน
เกียวคุโระ	ถุง 50 กรัม	1,400 – 10,000 เยน
โฮจิฉะ เก็นไมฉะ	ถุง 100 กรัม	600 – 700 เยน (หลายรายการหมดในวันนั้น)
โฮจิฉะ เก็นไมฉะ แบบถุงชา	8–9 ถุง	1,100 – 1,300 เยน

เกณฑ์ที่ใช้เลือกได้จากข้อมูลข้างบน

• ผู้รับมีแค่กระติกน้ำร้อน: โฮจิฉะ เก็นไมฉะ หรือบันฉะ ชงด้วยน้ำเดือดได้ตามคู่มือของชิซุโอกะ และมีแบบถุงชา
• ผู้รับชอบชารสเข้ม ดื่มช้า ๆ: เกียวคุโระ แต่แพงกว่าต่อกรัมทุกระดับราคา และต้องใช้น้ำ 50–60 °C
• อยากลองเทียบหลายแบบ: เซนฉะราคากลาง ๆ เป็นจุดเริ่มต้นที่ใช้ได้จริง
• ดูชื่อแหล่งผลิตเป็นคำใบ้เรื่องสไตล์ ไม่ใช่เกรด และถ้าจะสั่งโฮจิฉะหรือเก็นไมฉะแบบใบ ให้เช็กว่ามีของก่อน

ถ้าอยากเห็นการชงมัทฉะแบบดั้งเดิมก่อนเลือกซื้อ ที่เกียวโตมีพิธีชงชาที่จองออนไลน์ได้ ดูวิธีเลือกได้ในบทความกิจกรรมวัฒนธรรมญี่ปุ่น และถ้ากำลังหาของฝากอย่างอื่นด้วย ดูของฝากจากญี่ปุ่น

สั่งชาจากญี่ปุ่นเข้าไทย: ตัวเลขที่ต้องรู้

ตามประกาศ อย. เรื่องแนวทางการนำเข้าอาหารและเครื่องสำอางเพื่อใช้ส่วนตัว (ตรวจสอบเมื่อ 12 ตุลาคม 2569 ในคู่มือมัทฉะของเรา)

1. ชา ใบชา และผงชา นำเข้าได้ ไม่เกิน 1 กิโลกรัมต่อครั้ง
2. อาหารรวมทุกรายการ ไม่เกิน 10 กิโลกรัมหรือลิตรต่อครั้ง
3. ต้อง ไม่เคยนำเข้ามาภายใน 3 เดือนที่ผ่านมา และต้องไม่ใช่อาหารต้องห้าม

ถุงเซนฉะ 80 กรัม 10 ถุงก็ใกล้ 1 กิโลกรัมแล้ว (ไม่รวมน้ำหนักบรรจุภัณฑ์) นอกจากนี้พัสดุจากต่างประเทศอาจมีภาษีนำเข้า ภาษีมูลค่าเพิ่ม และค่าดำเนินการของบริษัทขนส่ง ควรอ่านหน้าการจัดส่งของร้านก่อนสั่ง และเช็กว่าร้านส่งมาไทยได้หรือไม่

ชาที่คลุมพรางแสงนานที่สุดคือเทนฉะ ซึ่งกลายเป็นมัทฉะ แล้วคำว่า “ceremonial grade” บนซองมัทฉะเป็นเกรดทางการจริงหรือเปล่า? คำตอบอยู่ในคู่มือเลือกมัทฉะ